Van bướm (Butterfly Valve) là một trong những loại van công nghiệp phổ biến nhất hiện nay, được sử dụng để điều tiết hoặc đóng/mở dòng chảy trong hệ thống đường ống. Van có cấu tạo đơn giản, dễ vận hành, chi phí hợp lý và phù hợp cho nhiều môi trường khác nhau như nước, khí nén, hơi, dầu, hóa chất, PCCC, HVAC,…Để giúp bạn hiểu rõ hơn, Asia Industry sẽ chia sẻ chi tiết phân loại van bướm theo cấu tạo, kiểu điều khiển, vật liệu và kiểu kết nối — giúp bạn chọn đúng loại van phù hợp cho hệ thống của mình.
1 Phân loại van bướm theo phương thức vận hành
Van bướm tay gạt
Đây là dòng van được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống xử lý nước sạch, nước thải và đường ống khí trong nhà máy, xí nghiệp. Người vận hành chỉ cần gạt tay gạt sang hai bên để đóng hoặc mở van. Kiểu vận hành thủ công bằng tay gạt, phù hợp với van nhỏ, kích thước gọn, chi phí thấp.
Các kích thước phổ biến gồm DN15, DN25, DN40, phù hợp cho các hệ thống vừa và nhỏ. Trên thị trường, van bướm tay gạt có nhiều thương hiệu uy tín như AUT (Malaysia), Wonil (Hàn Quốc). Giá thành thay đổi tùy theo kích thước, chất liệu, thương hiệu và xuất xứ.
Dòng van này có ưu điểm là thiết kế gọn, thao tác đơn giản, nhưng không phù hợp với áp lực cao hoặc môi trường hóa chất ăn mòn mạnh.
Van bướm tay quay
Van bướm tay quay (tên tiếng Anh: Gear Operated Butterfly Valve) là dòng van bướm được điều khiển bằng tay quay vô lăng kết hợp hộp số trợ lực. Cấu tạo này giúp người vận hành dễ dàng đóng/mở hoặc điều tiết dòng chảy trong đường ống một cách nhẹ nhàng, đặc biệt là với các kích thước lớn từ DN150 trở lên, nơi lực vận hành bằng tay gạt trở nên khó khăn.
Nhờ có cơ cấu trợ lực, chỉ cần một lực nhỏ cũng có thể điều chỉnh góc mở của đĩa van. Ngoài ra nhờ thiết kế gọn nhẹ giúp tiết kiệm không gian lắp đặt, chi phí đầu tư hợp lý, dễ bảo dưỡng và thay thế.
Tuy nhiên, dòng van này không thích hợp cho áp lực cao, và tuổi thọ thấp hơn so với van bi hoặc van cổng. Nếu vận hành ở góc mở từ 15° – 75° trong thời gian dài, có thể gây mòn trục hoặc đĩa van.
Van bướm điều khiển điện
Van bướm điều khiển điện (Electric Butterfly Valve) là dòng van tự động sử dụng bộ truyền động điện (Electric actuator) để điều khiển đóng, mở hoặc điều tiết dòng chảy trong hệ thống đường ống. Khác với van bướm tay gạt hoặc tay quay, loại van này hoạt động hoàn toàn bằng điện, giúp tiết kiệm thời gian, giảm nhân công và đặc biệt phù hợp với các hệ thống tự động hóa công nghiệp.
Ưu điểm nổi bật
- Tự động hóa hoàn toàn: Điều khiển từ xa qua hệ thống trung tâm hoặc PLC, không cần thao tác thủ công.
- Độ chính xác cao: Bộ truyền động điện nhận tín hiệu chính xác, đảm bảo góc mở ổn định, phù hợp cho điều tiết lưu lượng.
- Thời gian phản hồi nhanh: Chỉ mất 5–15 giây để đóng/mở hoàn toàn, đáp ứng tốt yêu cầu vận hành liên tục.
- Tiết kiệm chi phí bảo trì: Cấu tạo đơn giản, ít hỏng hóc cơ khí, tuổi thọ trung bình trên 50.000 chu kỳ.
- An toàn và thân thiện môi trường: Không cần khí nén, không gây rò rỉ, vận hành êm ái và sạch sẽ.
Van bướm điều khiển khí nén
Van bướm điều khiển khí nén là dòng van bướm công nghiệp được điều khiển tự động bằng bộ truyền động khí nén (pneumatic actuator). Khi khí nén được cấp vào bộ truyền động, lực khí sẽ tác động lên piston hoặc màng, làm trục van xoay — từ đó mở hoặc đóng đĩa van, giúp điều tiết hoặc ngắt dòng chảy trong đường ống nhanh chóng, chính xác và hoàn toàn tự động.
Ưu điểm nổi bật
-
Tự động hóa hoàn toàn: Không cần thao tác thủ công, giúp vận hành dễ dàng trong hệ thống lớn.
-
Phản ứng nhanh, đóng/mở trong 1–2 giây, phù hợp với hệ thống cần xử lý lưu lượng tức thời.
-
Hoạt động ổn định, an toàn: Không gây tia lửa điện, thích hợp cho môi trường dễ cháy nổ.
-
Tuổi thọ cao, ít bảo trì: Bộ khí nén hoạt động bền bỉ, không sinh nhiệt, ít hư hỏng cơ khí.
-
Tính linh hoạt cao: Có thể kết hợp với công tắc hành trình, van điện từ, bộ điều khiển tuyến tính (Positioner) để điều khiển từ xa hoặc điều tiết chính xác.
Dòng van này thường được ứng dụng trong nhà máy thực phẩm, dược phẩm, hóa chất, khí nén và hệ thống tự động hóa.
2 Phân loại van bướm theo vật liệu cấu tạo
Chất liệu thân và đĩa van ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu áp, chịu nhiệt và chống ăn mòn. Dưới đây là 3 dòng vật liệu chính.
Van bướm inox
Van bướm inox được chế tạo từ inox 201, 304 hoặc 316, cho khả năng chống ăn mòn, chịu nhiệt cao và độ bền vượt trội. Loại van này có thể vận hành bằng tay quay, tay gạt, điện hoặc khí nén tùy ứng dụng.
Ưu điểm:
-
Tuổi thọ cao gấp 3–4 lần so với van thông thường.
-
Khả năng kháng hóa chất mạnh, phù hợp môi trường nước thải công nghiệp, dung dịch axit hoặc kiềm nhẹ.
Van bướm inox là lựa chọn hàng đầu trong các ngành hóa chất, thực phẩm, nước giải khát và dược phẩm..
Van bướm gang
Được xem là loại van phổ biến nhất trên thị trường, van bướm gang có thân van bằng gang cầu hoặc gang xám, mang lại độ bền cơ học cao, chịu áp lực tốt, và giá thành hợp lý.
Van gang thường được sử dụng trong hệ thống cấp thoát nước, PCCC, và nhà máy công nghiệp nhẹ.
Van bướm nhựa
Dòng van bướm nhựa PVC, CPVC hoặc UPVC có trọng lượng nhẹ, chống ăn mòn và giá thành thấp. Phần trục và đĩa van bằng inox, bọc bên ngoài bằng nhựa, gioăng kín thường làm từ EPDM hoặc FPM để đảm bảo độ kín khít cao.
Van bướm nhựa thích hợp trong đường ống dẫn nước hồ bơi, hệ thống tưới tiêu, xử lý nước sạch và công nghiệp nhẹ. Tuy nhiên, loại này không phù hợp cho môi trường áp suất cao hoặc nhiệt độ vượt quá 60°C.
